फाटकी कांबळी आणि खऱ्या राजाचा 'दरबार'!

आजकालच्या कोणत्याही मोठ्या पुढाऱ्याला किंवा मंत्र्याला भेटायचं असेल, तर किती मोठी लाईन असते! आजूबाजूला कडक सिक्युरिटी असते, बाउन्सर असतात, आणि एखाद्या गरीब माणसाने जर आत जाण्याचा प्रयत्न केला, तर त्याला अक्षरशः धक्के मारून बाहेर काढलं जातं. बरोबर ना? पण लोकमान्य टिळकांचा 'दरबार' कसा होता, याची ही एक डोळ्यांत पाणी आणणारी गोष्ट आहे. अमरावतीच्या मुक्कामात टिळकांना भेटण्यासाठी अख्ख्या शहरातल्या मोठ्या वकिलांची, श्रीमंत व्यापाऱ्यांची आणि राजकारण्यांची प्रचंड मोठी गर्दी जमली होती. सगळे लोक एकदम भारी कपडे घालून टिळकांशी चर्चा करण्यासाठी वेटींग रूममध्ये बसले होते. टिळकांचे स्वयंसेवक अतिशय कडक शिस्तीत दारावर पहारा देत होते. इतक्यात तिथे एक अतिशय गरीब, काळाकभिन्न आणि हाडाचा सांगाडा झालेला कुणबी शेतकरी आला. त्याच्या अंगावर एक जुनी फाटकी कांबळी होती, डोक्याला मळकट पागोटे होते आणि पायात चप्पल सुद्धा नव्हती. त्याच्या हातात एक छोटीशी मळकी पुरचुंडी होती. तो स्वयंसेवकांना हात जोडून म्हणाला, 'बाबांनो, मला माझ्या टिळक महाराजांना भेटायचं आहे, मला आत सोडून द्या.' त्या स्वयंसेवकांनी त्याला रागाने हाकलून दिलं आणि म्हणाले, 'ए वेड्या, चालता हो इथून! महाराज आत मोठ्या लोकांशी महत्त्वाच्या कामावर बोलत आहेत. तुझ्यासारख्या भिकाऱ्याला वेळ नाहीये त्यांच्याकडे!' हा सगळा आरडाओरडा आत बसलेल्या टिळकांच्या कानावर गेला. ते ताडकन आपल्या खुर्चीवरून उठले आणि थेट दारापाशी आले. त्या गरीब शेतकऱ्याला पाहताच त्यांचे डोळे रागाने लाल झाले, पण तो राग त्या शेतकऱ्यासाठी नव्हता, तर स्वतःच्याच कार्यकर्त्यांसाठी होता! त्यांनी कार्यकर्त्यांना कडक शब्दात झापलं आणि म्हणाले, 'अरे मूर्खांनो, तुम्हाला लाज नाही वाटत? आपण हे जे काही स्वराज्याचं युद्ध लढतोय ना, ते या आत बसलेल्या श्रीमंतांसाठी नाही, तर याच गरीब शेतकऱ्यांसाठी लढतोय! तोच माझ्या देशाचा खरा मालक आहे!' मग टिळकांनी अत्यंत प्रेमाने त्या शेतकऱ्याचा हात पकडला, त्याला थेट आत नेलं आणि स्वतःच्या शेजारी मऊ गादीवर बसवलं. त्या शेतकऱ्याने थरथरत्या हाताने आपली ती मळकट पुरचुंडी उघडली. त्यात ज्वारीच्या लाह्या आणि काही साधे दाणे होते. त्याने ते प्रेमाने टिळकांपुढे ठेवले. ...