W tym odcinku moim gościem jest prof. Dawid Kielak - wybitny matematyk z Oksfordu i laureat prestiżowej Nagrody Whiteheada. Matematyka niewątpliwie stanowi nasze najważniejsze narzędzie do opisywania Wszechświata. Jednak czy to oznacza, że Wszechświat jest matematyczny i czym tak właściwie jest matematyka? Rozmawiamy o tym, czy matematyka jest obliczeniowa, jak sztuczna inteligencja wpływa na pracę matematyków, o teorii grup, związkach z fizyką, emergencji w matematyce, a także o tym, czy matematyka jest wymyślana, czy odkrywana. -------- Prof. Dawid Kielak - polski matematyk, profesor matematyki czystej w Instytucie Matematycznym Uniwersytetu Oksfordzkiego. Jest znany z przełomowych prac w dziedzinie geometrycznej teorii grup. To właśnie on sformułował twierdzenie matematyczne pozwalające na rozpoznanie przestrzeni, które po drobnych modyfikacjach zachowują się jak czasoprzestrzeń w teorii względności Einsteina. W 2022 roku jako pierwszy Polak w historii otrzymał niezwykle prestiżową Whitehead Prize (przyznawaną przez Londyńskie Towarzystwo Matematyczne). W 2023 roku został dodatkowo uhonorowany międzynarodową nagrodą Frontiers of Science Award za badania nad "symetrią wszystkich symetrii". Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Dawid_Kielak Oxford: https://people.maths.ox.ac.uk/kielak/ -------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 00:37 Obliczanie a zrozumienie 05:22 AI w matematyce 14:11 Teoria grup 27:26 Topologia a grupy 33:38 Symetrie 36:02 Specyfika 3 i 4 wymiarów 39:39 Emergencja w matematyce 45:34 Czy matematykę odkrywamy czy wymyślamy?

W tym odcinku moim gościem jest prof. Daniel Wójcik - fizyk, neuroinformatyk i neurobiolog z Instytutu Nenckiego. Myślę, że żyjemy w czasach, w których wszystko staje się danymi, a naukę zdominował paradygmat przetwarzania informacji. Nie inaczej jest z najbardziej skomplikowanym znanym nam narządem we Wszechświecie, czyli ludzkim mózgiem. Próby jego modelowania rodzą jednak fascynujące pytanie: czy nasz umysł to po prostu bardzo złożony algorytm? Z profesorem Wójcikiem rozmawiamy o obliczeniowym podejściu do zrozumienia ludzkiego układu nerwowego, zjawisku emergencji, a także o tym, czego uczy nas sztuczna inteligencja. Na co dzień profesor łączy rygor matematyki i fizyki z biologią, tworząc cyfrowe modele mózgu i badając przepływ informacji w sieciach neuronowych.

-------

Prof. Daniel Wójcik - fizyk, neuroinformatyk oraz neurobiolog. Na co dzień kieruje Pracownią Neuroinformatyki w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN. W swojej pracy badawczej łączy rygor matematyki i fizyki z biologią, tworząc obliczeniowe modele mózgu i badając przepływ informacji w sieciach neuronowych. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Daniel_W%C3%B3jcik Instytut Nenckiego: https://nencki.edu.pl/pl/people/wojcik-daniel/

-------

Rozdziały: 00:00 Wstęp 00:40 Obliczeniowe podejście 01:34 Czym jest informacja? 03:13 Co robi mózg? 13:02 Problem odwrotny 19:30 Jak testować modele? 29:46 Korelacja a przyczynowość 31:42 Emergencja i synchronizacja 47:12 Sztuczna inteligencja i przyszłość

Czarne dziury i gwiazdy neutronowe to miejsca, w których znana nam fizyka po prostu przestaje działać. Jednak okazuje się, że nie pozostajemy całkiem bezradni i dzięki nowym technologiom, takim jak sztuczna inteligencja, możemy coraz lepiej badać te tajemnicze obiekty. O tym, jak algorytmy pomagają nam dziś "słyszeć" zmarszczki czasoprzestrzeni, czym są gwiazdy neutronowe i czarne dziury oraz jak używana jest sztuczna inteligencja, rozmawiam z profesorem Michałem Bejgerem, astrofizykiem z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk. --------- W TYM ODCINKU ZGŁĘBIAMY NASTĘPUJĄCE TEMATY: - Czym dokładnie jest gwiazda neutronowa i dlaczego materia w jej wnętrzu łamie nasze wyobrażenia o fizyce? - Gdzie leży ostateczna granica grawitacji pomiędzy zapadnięciem się gwiazdy a powstaniem czarnej dziury? - W jaki sposób sieci neuronowe i sztuczna inteligencja pomagają naukowcom modelować zderzenia najcięższych obiektów we Wszechświecie? ---------- Prof. Michał Bejger to astrofizyk i badacz związany z Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk (CAMK PAN) w Warszawie. Jego praca naukowa skupia się na badaniu ekstremalnie gęstej materii we wnętrzach gwiazd neutronowych oraz na astrofizyce fal grawitacyjnych. Jest wieloletnim członkiem międzynarodowego zespołu badawczego Virgo (ściśle współpracującego z amerykańskim LIGO), który nasłuchuje zaburzeń czasoprzestrzeni z najdalszych zakątków kosmosu. W swoich badaniach z sukcesami łączy klasyczną astrofizykę z najnowszymi metodami analizy danych, wykorzystując do tego uczenie maszynowe i algorytmy sztucznej inteligencji. Strona CAMK: https://www.camk.edu.pl/pl/staff/bejger/ -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:00:37 Czym są gwiazdy neutronowe? 00:07:21 Z czego zbudowane są gwiazdy neutronowe? 00:17:05 Hipotezy i modele 00:25:54 Czarne dziury 00:37:19 Fale grawitacyjne 00:45:10 Sztuczna inteligencja w badaniach 01:03:36 Przyszłość badań ------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/

Świadomość stanowi jedną z najbardziej fascynujących ale wciąż nierozwiązanych zagadek, z jakimi przyszło nam się mierzyć. Jednak to, że współczesna nauka nie potrafi jeszcze ostatecznie odpowiedzieć na pytanie, dlaczego świadomość w ogóle się pojawia, nie oznacza, że nie możemy badać jej mechanizmów. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Markiem Binderem zarówno o trudnym problemie świadomości, jak i o neuronalnych korelatach, badaniach nad pacjentami w śpiączce, psychodelikach, czasowej strukturze naszych doświadczeń oraz wiodących hipotezach. -------- Marek Binder jest profesorem w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz kluczowym członkiem zespołu badawczego C-Lab. Jego praca naukowa koncentruje się na poszukiwaniu neuronalnych korelatów świadomości, ze szczególnym uwzględnieniem badań nad pacjentami z zaburzeniami świadomości (np. w stanie wegetatywnym) oraz analizie czasowej struktury percepcji. Udziela się także jako popularyzator nauki. Profil UJ: https://psychologia.uj.edu.pl/marek-binder ------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:11 Czym jest świadomość i trudny problem 05:34 Neuronalne korelaty świadomości 10:07 Świadomość w śpiączce 22:31 Kiedy znika świadomość? 25:13 Świadomość u zwierząt 28:47 Czy świadomość potrzebuje "ja"? 31:24 Psychodeliki i problem języka 36:23 Struktura czasowa świadomości 43:05 Dyskretna a ciągła świadomość 44:43 Epifenomen i wolna wola 47:45 Przyszłość badań i panpsychizm ------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/

Sztuczna inteligencja to potencjalnie najbardziej rewolucyjna technologia, z jaką przyszło nam się mierzyć, a jej konsekwencje są właściwie niemożliwe do przewidzenia. To oczywiście sprawia, że jej zrozumienie staje się niezwykle istotne społecznie. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Piotrem Sankowskim nie tylko o samej technologii i najczęstszych nieporozumieniach, ale także o jej wpływie na gospodarkę, naukę, dalszym rozwoju i roli, jaką w tym wszystkim może odegrać Polska. -------- Piotr Sankowski jest profesorem na Uniwersytecie Warszawskim oraz dyrektorem Instytutu IDEAS, gdzie odpowiada za strategiczny rozwój polskiej sztucznej inteligencji. Jest ekspertem w dziedzinie algorytmiki, który zdobył aż cztery prestiżowe europejskie granty ERC. Jego wiedzę i kompetencje doceniono niedawno także na arenie globalnej, powołując go do panelu doradczego ONZ ds. sztucznej inteligencji. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Piotr_Sankowski -------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:08 Największe nieporozumienie AI 02:58 Rozumienie systemów AI 13:07 Wpływ AI na gospodarkę 19:51 Ryzyka i bezpieczeństwo 25:54 Międzynarodowa współpraca? 28:28 Wpływ Polski 34:34 Zagrożenia i szanse 42:24 Wpływ na naukę -------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/

Myślę, że wszyscy wiemy, czym jest kryształ w przestrzeni. To regularna struktura, w której atomy układają się w powtarzalne wzory. Ale czy materia może krystalizować w czasie? I co to by w ogóle znaczyło? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Krzysztofem Sachą właśnie o kryształach czasowych, czyli nowym stanie materii, który krystalizuje w wymiarze czasowym, a nie przestrzennym. Rozmawiamy zarówno o samym zjawisku, jak i o jego zastosowaniach w technologii. Okazuje się, że takie kryształy można wykorzystać nie tylko do odtworzenia fizyki ciała stałego, właśnie w wymiarze czasowym, ale także potencjalnie użyć w komputerach kwantowych. --------- Krzysztof Sacha jest profesorem fizyki w Instytucie Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jako jeden z pionierów badań nad kryształami czasowymi na świecie, zaproponował koncepcję ich realizacji w układach okresowo napędzanych, otwierając drogę do eksperymentów. Jest autorem pierwszej monografii naukowej poświęconej w całości temu zagadnieniu oraz licznych prac w tej tematyce. Profil UJ: https://chaos.if.uj.edu.pl/~sacha/ ---------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:16 Czym są kryształy czasowe? 13:58 Energia w kryształach czasowych 18:17 Spontaniczne łamanie symetrii 29:46 Stabilność kryształów czasowych 32:25 Jak duże mogą być kryształy czasowe? 35:47 Timetronics 41:37 Fizyka ciała stałego w wymiarze czasowym 54:15 Komputery kwantowe 58:28 Przyczyny samoorganizacji --------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/

Pytanie o to, czy życie mogło powstać nie tylko na Ziemi, ale także na innych planetach, jest jednym z najciekawszych wyzwań naukowych. Żeby mu sprostać, musimy pokonać nie tylko bariery technologiczne, ale także zrozumieć, jakie procesy w ogóle możemy nazywać życiem i jakie warunki muszą zaistnieć, aby mogło się ono utrzymać. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr. Januszem Pętkowskim właśnie o tym, czym jest życie i dlaczego chmury Wenus mogą być potencjalnym miejscem poszukiwań w Układzie Słonecznym. Rozmawiamy zarówno o procesach charakterystycznych dla życia na Ziemi, jak i o tym, jak mogłyby one wyglądać w warunkach innych niż ziemskie. Poruszamy temat fosfiny, która na Ziemi występuje tylko jako produkt uboczny metabolizmu organizmów żywych lub w produkcji przemysłowej, a której sygnał został wykryty na Wenus. Mówimy także o misjach kosmicznych, które mogą pozwolić na dokonanie dokładniejszych obserwacji. -------- Dr Janusz Pętkowski jest astrobiologiem związanym z Politechniką Wrocławską oraz MIT, a jego praca naukowa koncentruje się na poszukiwaniu śladów życia pozaziemskiego. Obecnie pełni także funkcję zastępcy kierownika naukowego w projekcie Morning Star Missions, czyli inicjatywie realizującej prywatne misje kosmiczne, których celem jest badanie atmosfery Wenus w poszukiwaniu życia. Jest także autorem licznych prac naukowych, w tym współautorem słynnego artykułu o fosfinie na Wenus. Strona: https://www.januszpetkowski.com/ Morning Star Missions: https://www.morningstarmissions.space/ -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:34 Czym jest życie? 00:06:45 Życie a informacja 00:17:26 Czego potrzebujemy do powstania życia? 00:22:09 Czy woda jest konieczna? 00:26:04 Procesy życiowe na innych planetach 00:33:15 Życie na Wenus? (Fosfina, ciecze jonowe) 00:51:03 Sygnatura cieczy jonowych 00:55:50 Alternatywna biochemia 01:08:23 Misje kosmiczne

Sztuczna inteligencja to niewątpliwie jedna z najistotniejszych i potencjalnie najbardziej rewolucyjnych technologii, z jaką przyszło nam się mierzyć. A jej skutki społeczne i ekonomiczne są właściwie niemożliwe do przewidzenia. Jednak oprócz wpływu, jaki będzie miała na społeczeństwo, pojawiają się także pytania o to, co te systemy mówią nam na temat samej natury inteligencji. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Włodzisławem Duchem właśnie o tym, czym jest inteligencja i czy możemy mówić o niej w przypadku sztucznych systemów. Rozmawiamy także o tym, jak możemy opisywać te systemy i czy ma sens mówić o ich świadomości. -------- Włodzisław Duch jest profesorem nauk fizycznych specjalizującym się w sztucznej inteligencji, uczeniu maszynowym, a także w neuroinformatyce i kognitywistyce. Od lat związany jest z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu, gdzie kieruje Laboratorium Neurokognitywnym. Był prezydentem Europejskiego Stowarzyszenia Sieci Neuronowych (ENNS), a także członkiem wielu innych międzynarodowych akademii i towarzystw naukowych. Jako jeden z nielicznych Polaków został wyróżniony tytułem Fellow of the International Neural Network Society. Jest także autorem licznych prac i publikacji. Wiki: https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82odzis%C5%82aw_Duch Strona: https://www.is.umk.pl/~duch/indexpl.html --------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:39 Czy inteligencja to tylko obliczenia? 00:07:25 Złożoność komórek a AI 00:12:13 Droga do AGI 00:16:50 Problem Alignmentu 00:18:40 Zrozumienie działania AI 00:32:36 Język do opisu systemów AI 00:42:58 Obca inteligencja 00:49:50 Czy AI ma umysł? 00:59:02 Świadomość w sztucznych systemach 01:17:11 Najciekawsze kierunki rozwoju -------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/ Muzyka w podcaście: @soundsofdeafkoel ​