Er du glad i fisk, interessert i norsk fiskeri, eller generelt opptatt av natur - dette er ein SVÆRT lærerik episode.

For i dag skal vi besøke norges største og mest verdifulle økosystem, både biologisk og økonomisk.

Vi skal snakke med Forskningsdirektør Geir Huse (Havforskningsinstituttet) om våre marine økosystem.

Norske havområde har enorme økosystem og fiskeriressursar. Men no er det store ting i bevegelse. Klimaendringane har

Norge har enorme havområde

Vi har nokon av dei viktigaste fiskeriressursane i europa

Vi har også forvaltaransvar for enorme maritime økosystem, heilt frå skagerrak til pol-isen.

Og vi har ei av verdas lengste kystlinjer.

Våre viktigaste næringer er basert i sjø- og havområda.

Oppdrettsbransjen nyttar seg av gunstige tilhøve langs norskekysten.

Havområda rommar norge sine olje- og gassreservar.

Så vel som moglegheiter for framtidige, og kontroversielle industrieventyr som havbotnmineral.

Så det er klart at er ein opptatt av natur

Så bør ein vere opptatt av havet – med litt meir substans enn eg har til no.

Og eg har ei kjensle av at eg ikkje er aleine om dette

Snakkar ein om naturvern er det som oftast landbasert natur det er snakk om

Samanlikna med andre typer verneområder er såkalla maritime verneområder relativt nye

Og der om lag 17-18% av norske landområder er underlagt noko form for vern

Er 4.6% av sjøareal innan den norske territorialgrensa, og under 1% av områda innan den norske økonomiske sona verna (MDir)

Men norge er ein sjønasjon

Vi har store kunnskapsmiljø som veit betydelig meir om havet enn meg

Kanskje det fremste er Havforskningsinstituttet.

I februar kom dei med rapporten som heiter «Ressursoversikt 2026»

Der Forskningsdirektør Geir Huse var hovudforfattar.

Eg tenkte at dette er sjangsen min til å få meir oversikt over korleis det faktisk står til med dei norske havområda

Og korleis vi kan forvente at det vil gå med dei marine økosystema dei komande tiåra – i møte med eit klima som også påverkar havet dramatisk.

Så i denne episoden snakkar eg med Geir Huse om tilstanden og utsiktene til norske marine økosystem.

Og er ein interessert i natur, glad i fisk, eller opptatt av norsk maritim næring, så er dette meget interessant lytting.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

I denne episoden snakkar eg med professor i religionsfilosofi ved Universitetet i Oslo.

Han ledar forskingsgruppa Democrisis.

Og dei seier demokratiet vårt har svikta i å løyse miljøproblema.

Demokratiet treng ei oppstramming. I ei tid der demokratiet trugast frå mange kantar er miljøkrisa nok eit skjær i sjøen.

Mjaaland er ikkje viss på kvar demokratia våre er om eit par tiår.

Det er eit iboande potensiale for autoritære strøymningar i miljøkampen.

Ein kan sjå føre seg at ettersom miljøproblema blir meir pressande

Og folk ikkje opplever at demokratisk valde politikarar og styresmakter ivaretar befolkninga tilstrekkelig

Så vil ein kunne avvise det demokratiske systemet som egna for å løyse store strukturelle problem som klimakrisa?

Vil somme på eit eller anna tidspunkt finne ut av sivil ulydigheit, som er aktivisme innanfor demokratiet sine grenser, ikkje er tilstrekkelig?

At ein berre blir spelt, og at konklusjonen vert å avvise demokratiet fullstendig?

Ikkje ulikt dei autoritære strøymningane på venstresida på 60- og 70-talet?

I så fall kan ein sjå føre seg ein ny kina-lengsel, der kommunistpartiet sine femårsplanar blir malen for det grøne skiftet?

Dette er så klart spekulasjonar

Men med alvorlege klimaendringar på full veg er det realistisk å forvente at også dei politiske konfliktene vil stramme seg til.

Og det er også eit faktum at verda sine demokrati heller ikkje har lukkast i ei styrt omstilling på eit problem som ein eigentlig har hatt god forståelse for i mange tiår.

Demokratia sine treige prosessar, gi-og-ta, kortsiktige valgsyklusar, og sårbarheit for interessekonflikter, har berre i avgrensa grad vist seg i stand til å handtere klimaproblemet.

Dette er tankar eg har gått og bala med, og som eg tok med meg då eg i lys av dei siste åras mildt sagt antidemokratiske globale vindar lytta til nokon ganske interessante bøker.

Journalist Ann Appelbaum sine Autocraty Inc. Og Twilight of democracy

Historiker Thimoty Snyder The road to unfreedom

Dette er bøker som ikkje er om miljø, men om korleis autoritære statar og strøymninger trugar demokrati

Om ein ikkje har levd i ei hule dei siste par åra så har dei fleste fått med seg at dette er høgaktuelt

Og det går jo ikkje å kople miljø- og naturarbeid frå desse spørsmåla.

For miljøarbeidet foregår jo innanfor rammene av dei rådande politiske systema.

Og det slo meg også at: det er sjølvsagt svært mange gode grunnar til å ta vare på demokratiet vårt.

Men vi som kjempar for miljøet må også vere medvitne på fallgruvene ved å la seg forføre av autoritære tankar, og vende demokratiet ryggen.

Stort sett så har autoritære politiske system vore dårlig nytt for både folk sitt miljø, og for naturen.

Dette er ikkje det samme som å seie at alt fungerar som det skal i demokratiet.

Det gjer det openbart ikkje.

Men det betyr at vi må diskutere korleis demokratiet kan setjast i stand til å løyse dei historisk nye utfordringane vi står ovanfor: ei stor klimakrise og ein forsvinnande natur.

Dette tenkte eg at eg måtte gjere ein podkastepisode på

Men eg visste ikkje heilt kven eg skulle spørje – ettersom det ikkje er ein debatt som er synlig i offentligheita.

Så eg sende ein forespørsel til professor i religionsfilosofi på UiO, Marius Timmann Mjaaland, som eg fann leda ei forskingsgruppe om demokrati og klimakrise – det høyrdest jo relevant ut

Og det var virkelig spikeren på hovudet, for Mjaaland var veldig interessert.

Og då eg fekk sjå prosjektbeskrivinga til forskingsprosjektet deira, så vart det heilt tydelig at her hadde vi mykje å diskutere.

Og der stod det også at «deltaking på podkastar» var ein del av prosjektet, så det passa jo veldig fint!

Forskingsgruppa inneheld kjende navn som Arne Johan Vetlesen, Dag Hessen, Ole Jacob Madsen.

Og premisset for prosjektet var ganske heftig – også eg fekk litt bakoversveis der:

Demokratiet har svikta i møte med klimakrisa. Kva gjer vi no?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Kven bur i eigentlig i Norge?

5.5 millionar folk

50.000 artar – som vi veit om

Og kanskje 20.000 som vi ikkje veit om

Fordelt på heile 870 ulike typar natur

Alt frå ulike typar urskog, gamle beitemarker, til tareskog langs kysten

Vi har eit naturmangfald i norge som er ganske fantastisk!

SABIMA er organisasjonen som jobbar for naturmanfaldet vårt

Dei jobbar for at desse 50-70.000 livsformene skal ha livets rett også i framtida

Og for at våre etterkomerar skal kunne leve i eit like biodiverst Norge som vi har i dag

Men det er ikkje enkelt

Naturen byggast ned i eit voldsomt tempo

Sjølv om norge har forplikta seg til å ta vare på natur

Og sjølv om mange jobbar for å ta vare på sin nærnatur.

I denne episoden snakkar eg med ledar i SABIMA, Einar Wilhelmsen

Om naturtypar, kvifor vi må ta vare på dei, og kvifor hardare virkemiddel er nødvendig i kampen for norsk natur.

(Foto: SABIMA)

Lenkjer.

SABIMA https://www.sabima.no/

Artsjakten https://artsjakten.no/

Naturkampen https://naturkampen.sabima.no/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Gunnell Sandanger er eledar av SV sitt miljøpolititske utval.

SV har ei lang historie som miljøparti.

Det er kanskje det partiet som i størst grad har vore knytt til naturvern heilt sidan det ein kan kalle naturvernets gjennombrot på 70-talet.

Venstresida har vore tydelig til stades i historiske aksjonar som Mardøla-aksjonen og Alta-aksjonen.

I det heile kan ein jo seie at aksjonisme som form ligg SV og venstresida nært.

I seinare tid var SV regjeringsparter i Stoltenberg II, også med ein tydelig miljøprofil.

Ei av dei store sakene der var å hindre petroleumsverksemd kring Lofoten, Vesterålen og Senja.

Løftar ein blikket litt så er det også noko anna og svært sentralt med SV sin miljøprofil, og det er ein uttalt kaptialisme- og vekstkritikk. SV er kanskje det partiet der miljøpolitikken tydeligast spring ut av ein heilskapelig systemkritikk.

Men det var før? For kvar vart det av miljøpartiet SV i forrige val? Har dei drukna i ei raudgrøn side som har endra seg, eller har SV sjølv tona ned miljøprofilen?

Eller er det mindre om for kapitalismekritikk og vekstkritikk i ein verden der forbruk og stormaktsinteresser skruast stadig hardare til – på bekostning av ei berekraftig framtid?

Kort sagt: er ein anna verden framleis mogleg?

Lenkjer til omtaler i saka:

https://www.sv.no/

Regnskogfondett. https://www.regnskog.no/

Fremtiden i våre hender https://www.framtiden.no/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Bjarte Hestdalen ledar "La villreinen leve", som kjempar for overlevinga til den siste Europeiske villreinen. Etter siste istid la villreinen grunnlaget for den første busetninga i Nord-Europa. No trugast arten, og ein essensiell del av vår kultur- og naturhistorie, av hytter, kraftutbygging og vår eigen hunger på fri natur. Villreinkonflikta har løfta nokon av dei store sjølvmotseiingane i norsk kultur og samfunn. Og i medan debatten går om turisme, DNT-hytter og kraftmagasin, blir villreinbestandane skralare og skralare - på mindre og mindre areal.

Vi viser til fleire aktørar og lenkjer i samtalen. Her finn du vidare lesing om du er interessert.

https://www.lavillreinenleva.no/

https://villrein.no/om-villrein/

https://www.naturindeks.no/Indicators/villrein

https://www.nrk.no/vestfoldogtelemark/frykter-villreinen-vil-do-ut_-_-ikke-nok-a-stenge-turisthytter-1.17634089

Foto: Torgeir W. Schancke

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Oikos11 er årets siste - julespesial! Stein P. Aasheim er ein av våre mest kjende norske eventyrarar. Han er stadig aktuell, sist i filmen "Trango". Er det ekstremt bratt, varmt eller kaldt så har Stein P. truleg vore der. Men, sin mest livsdefinerande oppleving fekk han ein heilt annan stad og i ein heilt annan samanheng. Og dette snakkar vi om i dag.

Dette vart ei samtale om fjell, friluftsliv, natur, og kvifor vi oppsøker naturen. Det vart ei samtale om eit moderne menneske som har besøkt eit primitivt og enkelt liv nær naturen - og kome tilbake for å skrive om det. Det vart ei samtale om verdiar, lengsel, og om kva vi kanskje er i ferd med å miste om vi ikkje passar på.

Foto: Helen Todal Liestø

Eg ønsker dykk god jul og godt nytt år!

Beste helsing

Kristian

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Klimaendringane er verken klimaapokalypse eller storm i eit politisk korrekt vassglas. Vi står ovanfor store endringar. Dei bør ikkje bagateliserast. Og vi i Norge er ikkje budd.

Det er bodskapen til forskar Anita Verpe Dyrrdal frå Norsk Klimaservicesenter. Ho er hovudforfattar på rapporten "Klima i norge" som beskriv korleis klimaendringane påverkar Norge i dag og i framtida.

Det er framleis store usikkerheiter for korleis klimaet vil utvikle seg - men dei er ikkje der mange trur, seier Dyrrdal. Og risikoane likeins. Mange av dei kjem frå andre stader enn rett under nasen vår.

Dyrrdal knuser myter om klimaendringar, og gir sine håp for gode liv også i framtida.

Lenkje til rapport (knallgod lesnad - lovar!)

https://klimaservicesenter.no/kss/rapporter/kin-2025

Foto: MET

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

I Oikos 9 snakkar vi om lov og rett i miljøkampen.

Har du høyrt om klimasøksmålet? Der staten norge vart saksøkt for å bygge ut oljefelt i nordsjøen?

Kva med gruvesøksmålet, mot dumping av gruveavfall i Førdefjorden?

Eller menneskerettigheitsbrotet mot reindriftssamane på Fosen?

Desse er alle søksmål om natur og miljø.

Miljøkampen er ikkje lenger berre med islender, plakatar og sivil ulydigheit

Eller lobbyisme og politisk arbeid.

Den har flytta inn i rettssalen.

Kvifor har den det? Dette er temaet for denne episoden.

Vi har med Sigrid Hoddevik Losnegård, ledar i natur og ungdom, og Frode Pleym, ledar i Greenpeace Norge

Dei skal snakke om klimasøksmålet, kvifor dei har gått til sak mot staten, og vi diskuterar om denne «rettsliggjeringa» er eit nytt stadie i miljøkampen – vekk frå det politiske og demokratiske, eller ei nødvendig følge av det politiske og demokratiske.

God lytting

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.